either neither kullanımı, İngilizce öğrenen Türklerin en çok kafasını karıştıran konulardan biridir; çünkü bu iki kelime hem “or” hem “nor” ile eşleşir, hem tekil hem çoğul fiil alabilir ve olumlu-olumsuz cümlelerde farklı davranır. Bu rehberde konuyu sıfırdan, bol örnekle ve karşılaştırma tablolarıyla adım adım çözüyoruz. Amacımız, kuralları ezberletmek değil; kalıpları görür görmez doğru cümleyi refleks olarak kurmanı sağlamak.
Aşağıda önce anlamları ayırıyoruz, sonra “either… or”, “neither… nor” ve “not… either” yapılarını tek tek ele alıyoruz. Türk öğrencilerin sık yaptığı hataları da ayrı bir bölümde topladık.
either, neither, or ve nor arasındaki temel fark
Bu dört kelimeyi karıştırmamak için önce mantığını oturtalım. Either “ikisinden biri”, neither ise “ikisinden hiçbiri” anlamına gelir. Or ve nor ise bağlaç görevi görür.
- either → or ile birlikte gelir (olumlu seçenek: “ya bu ya şu”).
- neither → nor ile birlikte gelir (olumsuz: “ne bu ne şu”).
- not … either olumsuz cümlede “de/da değil” anlamı verir.
| Kelime | Anlam | Eşleştiği bağlaç | Örnek |
|---|---|---|---|
| either | ikisinden biri | or | You can take either the bus or the train. |
| neither | ikisinden hiçbiri | nor | Neither tea nor coffee is ready. |
| or | veya / ya da | — | Tea or coffee? |
| nor | ne de (olumsuz) | — | I don’t like tea, nor do I like coffee. |
either… or kalıbının kullanımı
“Either… or” iki seçenek sunar ve cümlenin anlamı olumludur. Türkçedeki “ya… ya da” yapısının tam karşılığıdır. Fiil, genellikle or‘dan sonra gelen ikinci özneye göre çekilir.
- Either Ali or Ayşe will call you. (Ya Ali ya Ayşe seni arayacak.)
- You can pay either in cash or by card. (Ya nakit ya kartla ödersin.)
- Either the students or the teacher is wrong. (Fiil, yakın özne “teacher”a göre.)
Dikkat: “either” tek başına da kullanılabilir ve “iki taraftan biri/her ikisi” anlamı taşır: You can sit on either side. (Her iki tarafa da oturabilirsin.)
neither… nor kalıbının kullanımı
“Neither… nor” iki seçeneği aynı anda reddeder ve cümle zaten olumsuz olduğu için fiil olumlu çekilir. Bu, Türk öğrencilerin en çok hata yaptığı noktadır: “neither” varken fiile ayrıca “not” eklemeyiz.
- Neither my brother nor my sister likes fish. (Doğru — “doesn’t like” değil.)
- Neither option is good enough. (İki seçenek de yeterince iyi değil.)
- She speaks neither French nor German. (Ne Fransızca ne Almanca konuşuyor.)
Fiil çekiminde yine yakınlık kuralı geçerlidir: Neither the manager nor the workers were present. Burada fiil çoğul “workers”a uyar.
not… either ve “me neither / me either” kullanımı
Olumsuz bir cümlede aynı fikri “de/da değil” diye eklemek istediğinde either devreye girer. “Neither” cümlenin başında ters çevirme (inversion) ister, “either” ise cümlenin sonuna gelir.
| Yapı | Örnek | Türkçesi |
|---|---|---|
| not … either | I don’t like it, and she doesn’t either. | Ben sevmiyorum, o da sevmiyor. |
| neither + devrik | I don’t like it. Neither does she. | Ben sevmiyorum. O da sevmiyor. |
| Me neither | “I’m not hungry.” — “Me neither.” | “Aç değilim.” — “Ben de değilim.” |
Günlük konuşmada “Me neither” resmi ve doğru kabul edilir; “Me either” ise özellikle Amerikan İngilizcesinde yaygın ama daha gayriresmîdir. Sınav ve yazılı metinlerde “Me neither” ya da “Neither do I” tercih et.
Fiil uyumu: tekil mi çoğul mu?
Doğru either neither kullanımı için fiil uyumunu netleştirmek şarttır. İki temel ilke var:
- Tek başına özne olduğunda “either” ve “neither” tekil sayılır: Neither answer is correct.
- “… or / … nor” ile iki özne varsa, fiil bağlaca en yakın özneye uyar (proximity rule): Either the cats or the dog is outside. / Neither the dog nor the cats are outside.
Resmî yazımda bu “yakınlık kuralı” standart kabul edilir. Konuyu daha derinlemesine incelemek istersen Cambridge Dictionary’nin dilbilgisi sayfası güvenilir bir kaynaktır. Bağlaçların genel mantığı için Vikipedi’nin bağlaç maddesi de yardımcı olur.
Türk öğrencilerin sık yaptığı 5 hata
Öğrencilerimizle yaptığımız derslerde either neither kullanımı konusunda tekrar tekrar aynı hatalarla karşılaşıyoruz. İşte en kritikleri:
- Çift olumsuzluk: ❌ Neither of them don’t come. → ✅ Neither of them comes.
- Yanlış eşleştirme: ❌ either… nor → ✅ either… or.
- “Neither” + not: ❌ Neither he nor she isn’t here. → ✅ Neither he nor she is here.
- “either of” sonrası çoğul isim unutmak: ✅ either of the books (of + belirli çoğul).
- Telaffuz: “either” hem /ˈaɪðər/ hem /ˈiːðər/ okunabilir; ikisi de doğrudur.
Bu hataları kalıcı olarak aşmanın en hızlı yolu, kalıpları gerçek cümlelerle bol bol pratik etmektir. The Cognitio derslerinde her yapıyı diyalog içinde çalıştırıyoruz.
Hızlı karşılaştırma: hangi yapı ne zaman?
| Amaç | Kullan | Örnek cümle |
|---|---|---|
| İki olumlu seçenek | either… or | Call either Monday or Tuesday. |
| İki seçeneği reddet | neither… nor | Neither Monday nor Tuesday works. |
| Olumsuza katılma | not… either / Me neither | I can’t come either. |
| “Her ikisi de olur” | either (tek) | Either day is fine. |
Bu tabloyu ekran görüntüsü alıp telefonuna kaydedebilirsin; pratik sırasında hızlı bir hafıza kartı görevi görür. Konuyla ilişkili zaman ifadeleri ve bağlaçlar için The Cognitio blog yazılarına da göz atmanı öneririz.
Frequently Asked Questions
either neither kullanımı için fiil tekil mi olur?
Tek başına özne olduğunda “either” ve “neither” tekil kabul edilir: Neither answer is correct. Ancak “… or / … nor” ile iki özne varsa fiil, bağlaca en yakın özneye uyar. Yani doğru either neither kullanımı bağlamı iyi okumayı gerektirir.
“neither” ile “not” birlikte kullanılır mı?
Hayır. “Neither” zaten olumsuzluk taşır, bu yüzden fiile ayrıca “not” eklemek çift olumsuzluk hatasıdır. Doğru form: Neither he nor she is here. “isn’t” kullanmak yanlıştır.
“either… or” ile “neither… nor” nasıl ayırt edilir?
Cümle olumlu bir seçim sunuyorsa “either… or”, her iki seçeneği de reddediyorsa “neither… nor” kullanılır. Kısaca: “or” olumlu, “nor” olumsuz taraftadır ve asla karışık eşleşmezler.
“Me neither” mi “Me either” mi doğru?
İkisi de günlük konuşmada duyulur. “Me neither” her yerde standart ve güvenli seçimdir; “Me either” ise özellikle ABD’de yaygın ama daha gayriresmîdir. Sınavlarda “Me neither” veya “Neither do I” tercih et.
Sonuç
Özetle, doğru either neither kullanımı üç şeye bağlıdır: bağlaç eşleştirmesini karıştırmamak (either→or, neither→nor), çift olumsuzluktan kaçınmak ve fiil uyumunda yakınlık kuralını uygulamak. Bu üç refleksi oturttuğunda, hem konuşurken hem yazarken bu yapılar artık seni yavaşlatmaz.
Bu kalıpları birebir derslerde, kendi cümlelerinle pekiştirmek istersen The Cognitio ile hemen bir İngilizce öğretmeninden ders al; either/neither kalıplarını konuşarak, hata düzeltmeleriyle kalıcı hale getirelim.