İngilizce öğrenenlerin en çok takıldığı konulardan biri olan which ve that kullanımı, aslında birkaç net kurala bağlandığında şaşırtıcı derecede kolaylaşır. Bu iki kelime de Türkçedeki “ki” bağlacına ya da “-en/-an” ekine karşılık gelen ilgi cümlecikleri (relative clauses) kurar; ancak hangisinin nerede kullanılacağı cümlenin anlamını tamamen değiştirebilir. Bu rehberde konuyu sıfırdan, bol örnekle ve karşılaştırma tablolarıyla ele alıyoruz.
Amacımız sadece “şu doğru, bu yanlış” demek değil; arkasındaki mantığı kavratmak. Böylece ezber yapmadan, hangi durumda hangi kelimeyi seçeceğinizi içgüdüsel olarak bileceksiniz.
Which ve That Kullanımı Neden Önemli?
Which ve that, bir ismi (noun) tanımlayan ya da onunla ilgili ek bilgi veren cümlecikleri başlatır. Yanlış seçim, cümlenizin akademik yazıda “hatalı” görünmesine ya da anlamın kaymasına yol açar.
Örneğin aşağıdaki iki cümle farklı şeyler söyler:
- The books that are on the table are mine. (Masadaki kitaplar benim — sadece masadakiler.)
- The books, which are on the table, are mine. (Kitaplar benim — bu arada masadalar.)
Gördüğünüz gibi aynı kelimeler, virgül ve seçim değişince anlam da değişiyor. İşte bu yüzden which ve that kullanımı dilbilgisinin temel taşlarından biridir.
Temel Kural: Defining ve Non-Defining Cümlecikler
İngilizcede ilgi cümlecikleri ikiye ayrılır. Bu ayrım, which mi that mı sorusunun cevabını belirleyen en önemli faktördür.
1. Defining (Tanımlayıcı) İlgi Cümlecikleri
Bu cümlecikler, bahsedilen ismi tanımlar ve cümleden çıkarılamaz; çıkarılırsa anlam eksik kalır. Burada genellikle that tercih edilir, which de kullanılabilir. Virgül kullanılmaz.
- This is the phone that I bought yesterday. (Dün aldığım telefon bu.)
- The movie that we watched was amazing. (İzlediğimiz film harikaydı.)
2. Non-Defining (Tanımlayıcı Olmayan) İlgi Cümlecikleri
Bu cümlecikler ek bilgi verir; çıkarılsa bile cümle anlamını korur. Burada sadece which kullanılır, that asla kullanılmaz ve iki yana virgül konur.
- My car, which is ten years old, still runs perfectly. (Arabam — ki on yaşında — hâlâ mükemmel çalışıyor.)
- Istanbul, which connects two continents, is a huge city. (İki kıtayı birleştiren İstanbul çok büyük bir şehir.)
Bu konuyu daha derin incelemek isterseniz Cambridge Dictionary’nin relative clauses rehberi güvenilir bir kaynaktır.
Which ve That Arasındaki Farkı Gösteren Karşılaştırma Tablosu
Aşağıdaki tablo, iki kelimenin temel farklarını tek bakışta özetliyor.
| Özellik | That | Which |
|---|---|---|
| Cümle türü | Defining (tanımlayıcı) | Defining ve Non-defining |
| Virgül | Kullanılmaz | Non-defining’de kullanılır |
| İnsanlar için | Kullanılabilir (that) | Kullanılmaz (who tercih edilir) |
| Nesne/hayvan için | Evet | Evet |
| Edat sonrası (in which) | Kullanılmaz | Kullanılır |
Bol Örnekle Which ve That Kullanımı
Teoriyi pekiştirmenin en iyi yolu örneklerdir. Aşağıdaki tabloda aynı yapıların doğru ve yanlış hallerini bir arada bulacaksınız.
| Doğru Cümle | Açıklama |
|---|---|
| The house that we bought is old. | Tanımlayıcı, that doğru. |
| Paris, which I love, is romantic. | Ek bilgi, virgül + which. |
| The idea which/that he had was brilliant. | Tanımlayıcıda ikisi de olur. |
| This is the room in which I study. | Edattan sonra sadece which. |
| She passed the exam, which surprised us. | Which tüm cümleye atıf yapar. |
Son örnekteki inceliğe dikkat edin: which, önceki tüm cümleye (“sınavı geçmesi”) gönderme yapabilir. That bu görevi üstlenemez. İşte competitor sayfaların çoğunun atladığı, ama gerçek sınavlarda karşınıza çıkan bir detay budur.
Sık Yapılan Hatalar ve Pratik İpuçları
Yıllardır öğrenci yetiştiren eğitmenlerimizin gözlemlediği en yaygın hatalar şunlardır:
- Virgülden sonra that kullanmak: “My phone, that is new…” yanlıştır. Doğrusu “which” olmalı.
- Edattan sonra that kullanmak: “the pen with that I write” yanlış; “with which” doğru.
- İnsanlar için which demek: İnsanlar için who tercih edilir.
- Gereksiz which: Amerikan İngilizcesinde tanımlayıcı cümlede that daha doğaldır.
Altın ipucu: Cümleden ilgi cümleciğini çıkardığınızda anlam hâlâ tamsa which + virgül kullanın; anlam eksiliyorsa that kullanın. Bu tek test, doğru seçimlerin %90’ını çözer. Bu konuyu bir eğitmenle çalışmak isterseniz The Cognitio platformunda ilerleyebilirsiniz.
İngiliz ve Amerikan İngilizcesinde Fark Var mı?
Evet. Amerikan İngilizcesi, tanımlayıcı cümleciklerde that’i oldukça katı biçimde tercih eder; which’i genellikle virgüllü, ek bilgi veren yapılara saklar. İngiliz İngilizcesi ise tanımlayıcı cümlede her ikisine de daha hoşgörülüdür.
Bu nedenle IELTS ve TOEFL gibi sınavlarda hedef aksanınıza dikkat etmek puanınızı etkileyebilir. İlgi cümlecikleri hakkında genel dilbilgisi arka planı için İngilizce ilgi cümlecikleri kaynağına da göz atabilirsiniz.
Dilbilgisi temelinizi güçlendirmek için The Cognitio blogundaki diğer dilbilgisi yazılarını inceleyebilir, zaman zarflarından koşul cümlelerine kadar pek çok konuyu adım adım öğrenebilirsiniz.
Frequently Asked Questions
Which ve that kullanımı arasındaki en basit fark nedir?
En basit fark virgülde gizlidir. Virgülle ayrılan, ek bilgi veren cümleciklerde yalnızca which kullanılır; virgülsüz, tanımlayıcı cümleciklerde ise genellikle that tercih edilir. Anlamı değiştirmeden çıkarabildiğiniz cümlecikte which, çıkaramadığınızda that düşünün.
That her zaman which yerine kullanılabilir mi?
Hayır. That yalnızca tanımlayıcı (defining) cümleciklerde which’in yerini alabilir. Virgüllü, ek bilgi veren cümleciklerde ve “in which, with which” gibi edatlı yapılarda that kullanılamaz; bu durumlarda mutlaka which gerekir.
İnsanlardan bahsederken which mi that mi kullanmalıyım?
İnsanlardan bahsederken en doğru seçim who‘dur. That, günlük konuşmada insanlar için kullanılabilir ancak which insanlar için uygun değildir. Resmî ve akademik yazıda who’yu tercih etmeniz önerilir.
Which ve that kullanımını en hızlı nasıl öğrenirim?
En hızlı yol, bol örnek cümle çözerek “çıkarma testi”ni uygulamaktır. Kendi cümlelerinizi yazıp bir eğitmenden anında geri bildirim almak, kalıcı öğrenmeyi birkaç haftaya indirir. Düzenli pratik, kuralı içgüdüsel hale getirir.
Sonuç
Gördüğünüz gibi which ve that kullanımı, tanımlayıcı ve ek bilgi veren cümlecikler ayrımını kavradığınızda son derece mantıklı bir sisteme dönüşüyor. Virgül testini uygulayın, insanlar için who’yu hatırlayın ve edatlı yapılarda which’i unutmayın.
Bu konuyu bir uzman eşliğinde, kendi cümleleriniz üzerinden pekiştirmek ister misiniz? The Cognitio ile bir dil eğitmeni rezerve ederek which ve that kullanımını kalıcı olarak öğrenin ve İngilizcenizi bir üst seviyeye taşıyın.